Van Arbo tot verzekering en van hygiëne-code tot veiligheid van speeltoestellen

 

In het verleden was het vrijwilligerswerk niet aan regels gebonden. Je deed wat je deed omdat je het leuk vond. Over risico’s, aansprakelijkheid en protocollen werd niet nagedacht. Althans zo lijkt het soms. Er was natuurlijk weldegelijk sprake van een groot verantwoordelijkheidsgevoel en afhankelijk van de activiteit was er ook grote aandacht voor veiligheid.

 

Door een aantal grote ongevallen bij bedrijven en in de horeca met veel slachtoffers is de overheid zich meer en meer gaan richten op veiligheid en het verkleinen van risico’s. Om alle sectoren gelijk te stellen werden vrijwilligersorganisaties wat betreft wet en regelgeving voor de Arbeids omstandigheden (ARBO) wet gelijkgesteld aan het bedrijfsleven. In 2001 heeft het Centraal Bestuur daartoe een intentieverklaring opgesteld, waarin zij stelt dat de gehele vereniging zich in zal zetten om veilig en verantwoord te handelen.

 

Veel organisaties, waaronder ook vrijwilligers binnen het Nivon, ondervonden dat het vrijwel niet te doen was om alle wetten op de regel op te volgen. Dit heeft ertoe geleid dat de wet en regelgeving voor het vrijwilligerwerk vanaf 2006  versoepeld is. We blijven als organisatie echter verplicht aandacht te hebben voor veiligheid en serieus bezig te zijn om risico’s te verminderen voor vrijwilligers en deelnemers. Mocht er wel een keer iets gebeuren, dan moet aangetoond kunnen worden dat er acties ondernomen zij om de kans op ongevallen zo klein mogelijk te maken. Ondanks een verlichting van de administratieve druk, zullen geledingen op schrift bij moeten houden wat zij doen om gevaarlijke situaties te voorkomen of te verhelpen.

 

In dit artikel komen een aantal situaties en regels aan bod op het gebied van Arbo, veiligheid en verzekeringen en hoe je hier mee om kunt gaan. Het streeft er niet naar om volledig te zijn[1].

 

Vrijwilligerswerk en Arbo

 

De Arbo is binnen het Nivon ondertussen een bekend begrip: de wet voor goede ARBeidsOmstandigheden. Als vrijwillgersorganisatie zijn we net als bedrijven verplicht hier actief mee aan de slag te zijn. Vanaf 2001 zijn binnen de verschillende geledingen risico inventarisaties en evaluaties gemaakt en plannen van aanpak. En er moeten Arbo dagboeken bijgehouden worden. Mocht er een keer iets gebeuren, dan kan hiermee aangetoond worden wat er allemaal gedaan is om risico’s te beperken. Vrijwilligersorganisaties hoefden echter niet gecontroleerd te worden door een Arbodienst.

 

Per 15 maart 2006 is de Arbo-wetgeving voor vrijwilligersorganisaties versoepeld. Het is nu niet meer wettelijk verplicht om een risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) uit te voeren, met als doel de administratieve lasten te verminderen. Vrijwilligersorganisaties behouden wel hun zorgplicht zoals in het burgerlijk wetboek is vastgelegd. Dit betekent dat zij wel voor goede ‘arbeidsomstandigheden’ moeten zorgen voor hun vrijwilligers. Met andere woorden: mocht er bij een Nivonactiviteit een ongeval plaatsvinden en de arbeidsinspectie wordt ingeschakeld, dan moet aangetoond worden dat vantevoren bekeken is of er risico’s aan de activiteit zaten en of er maatregelen genomen zijn om deze zo klein mogelijk te maken. In een dergelijk geval kan door middel van het overleggen van een risico-inventarisatie en evaluatie en plan van aanpak aangetoond worden dat als organisatie aandacht is besteed aan de zorgplicht.

 

Het Centraal Bestuur van het Nivon heeft kritisch naar deze wetswijziging gekeken. Binnen het Nivon wordt nu door veel geledingen gewerkt met RI&E’s en plannen van aanpak. Deze inspanningen moeten niet plotseling gestopt worden. De RI&E’s en plannen van aanpak dwingen organisatoren gericht te kijken naar de risico’s van een activiteit/ bezigheid. Het helpt gevaren te ontdekken en hier iets aan te doen. Hiermee vergroot het de kwaliteit van deze activiteit of bezigheid. Voor zowel vrijwilligers als deelnemers is dit van belang. Daarnaast is het aan kunnen tonen van inspanningen op het gebied van veiligheid ook belangrijk. Op basis hiervan heeft het Centraal Bestuur besloten dat binnen alle geledingen van het Nivon een risico inventarisatie en evaluatie en plannen van aanpak opgesteld moeten blijven worden.

 

Op de pagina Documenten Arbo zijn de basis van de RI&E en het plan van aanpak terug te vinden. In totaal hoeven hier geen complete boekwerken van gemaakt te worden. In sommige gevallen kan een A4 met constateringen en genomen maatregelen voldoende zijn. Het is wel belangrijk dat schriftelijk wordt vastgelegd wat wanneer geconstateerd is en wanneer daar actie op ondernomen is.

 

 

Veiligheid in en om een locatie

 

Veel activiteiten die binnen het Nivon georganiseerd worden vinden binnen plaats: in Natuurvriendenhuizen, afdelingsgebouwen, of gehuurde zalen. Als organisator van de activiteit moet je ervoor zorgen dat dit veilige ruimtes zijn. Wanneer de gemeente een gebruikersvergunning heeft afgegeven, kun je ervan uitgaan dat het een veilige ruimte is. Toch vraagt het om een zekere discipline en zorgvuldigheid van de beheerder en ook de gebruikers om een ruimte ook werkelijk veilig te houden.

 

Bij het toetsen van de veiligheid wordt ondermeer gekeken naar voorzorgsmaatregelen die genomen zijn voor het geval er iets zou gebeuren. Aan de volgende punten moet ondermeer voldaan worden:

-          De ruimte is gecontroleerd op de aanwezigheid van ondermeer een vluchtplan (plattegronden waar de vluchtwegen, uitgangen en blusmiddelen op aangegeven staan)

-          Duidelijke signalering (nooduitgang bordjes en dergelijke);

-          Goed bereikbare vluchtwegen

-          calamiteitenplan (document waarin staat vastgelegd wat er moet gebeuren in geval van een calamiteit);

-          Aanwezigheid van een brandmeldinstallatie (rookmelders, welke in veel gevallen ook in verbinding moeten staan met een brandmeldinstallatie die in directe verbinding staat met de brandweer)

-          Aanwezigheid van goede en gekeurde blusmiddelen.

-          Aanwezigheid van een goede en geregeld gecontroleerde verbanddoos. 

 

Vluchtwegen: wanneer je gebruik maakt van een ruimte is het verstandig om voor aanvang van een activiteit de vluchtwegen te controleren. Het komt geregeld voor dat vluchtwegen op slot zitten, terwijl dit niet zou mogen, of dat wegen geblokkeerd zijn door allerlei spullen die ervoor staan. Gastheren/-vrouwen zorgen er in de Natuurvriendenhuizen voor dat de vluchtwegen vrij zijn. Zij zijn hier voor ingewerkt. Toch kan het ook hier wel eens voorkomen dat er een deur vergeten is van het slot te halen. Vooral als je met veel mensen in een ruimte zit, is het daarom aan te raden als organisator toch alle vluchtwegen even na te lopen. Want als er iets zou gebeuren moet je er toch zeker van zijn dat mensen (en jijzelf) weg kunnen komen.

 

Jaarlijkse controle blusmiddelen: om een grotere zekerheid te hebben dat een blusmiddel functioneert moet deze jaarlijks gecontroleerd worden. Hierover worden bij de levering van de middelen afspraken gemaakt met de leverancier. Veelal is dit in de vorm van een onderhoudscontract.

Wanneer er een ruimte gehuurd wordt, is het goed mogelijk dat in de huur ook de blusmiddelen zijn opgenomen. Het is dan van belang na te gaan of deze ook jaarlijks gecontroleerd worden. Als het goed is wordt dit aangegeven door een sticker waarop staat dat er een controle is uitgevoerd en dat voor een bepaalde datum de volgende controle uitgevoerd moet worden. Mocht dit niet het geval zijn dan is het verstandig navraag te doen bij de verhuurder.  

 

 

Speeltoestellen

 

Op de Nivon kampeerterreinen, bij de Natuurvriendenhuizen, maar ook bij verschillende afdelingsgebouwen staan speeltoestellen. Als beheerder van deze speeltoestellen ben je wettelijk verplicht er zorg voor te dragen dat deze toestellen veilig zijn. Dit betekent dat de besturen die speeltoestellen op hun terrein hebben staan regelmatig de veiligheid hiervan moeten controleren. Dit kan bijvoorbeeld een keer in de week zijn in periodes dat het toestel veel gebruikt wordt, en maandelijks wanneer het toestel weinig gebruikt wordt. Bij een inspectie wordt gekeken of de toestellen niet beschadigd zijn, er geen beknellingsgevaar is, de valzones veilig zijn, etc. Bevindingen van deze controles moeten vastgelegd worden in logboeken die per speeltoestel bijgehouden dienen te worden. Hierin wordt vermeld wanneer een inspectie heeft plaatsgevonden; wat de bevindingen zijn; en de eventuele maatregelen die getroffen zijn, maar ook eventuele ongevallen die met het toestel hebben plaatsgevonden en welk letsel hierbij opgelopen is wordt hierin geschreven.

 

Wanneer nieuwe speeltoestellen aangeschaft worden is het van belang dat het toestel goedgekeurd is door een aangewezen keuringsinstantie en dat dit aangetoond wordt door een certificaat van typekeuring. Bij het toestel moet een  bouwtekening en logboek meegeleverd worden. Het toestel moet voorzien zijn van een keuringssticker of plaatje. (Speeltoestellen van een speelgoedwinkel of doe-het-zelf zaak beschikken hier vaak niet over)

 

Bouwwerken van kinderen worden ook als speeltoestel aangemerkt. Deze voldoen echter niet aan de eisen van de wet. Als tegemoetkoming wordt nu gesteld dat de kinderen die het bouwwerk gemaakt hebben hier mee mogen spelen. Maar andere kinderen niet. Op terreinen gebeurt het vaak dat kinderen een eigen bouwwerk maken. Zolang de kinderen op het terrein verblijven is er niks aan de hand. Wanneer de kinderen vertrekken, dan worden de beheerders van het terrein verantwoordelijk voor het bouwwerk. Het is dus goed om af te spreken dat kinderen bouwwerken mogen maken, maar dat ze deze bij vertrek ook weer af moeten breken.

 

Het schenken van (licht) alcoholische drank

 

Aan het schenken en verkopen van (licht) alcoholische drank zijn regels gebonden. Er mag alleen drank verkocht worden wanneer hier een vergunning voor is, of, wanneer het om een eenmalige actie gaat, een ontheffing verleend is door de gemeente. Daarnaast moet er iemand aanwezig zijn die beschikt over de verklaring sociale hygiëne. Deze drank- en horecawet is in het leven geroepen om overmatig alcoholgebruik tegen te gaan.

 

Officieel gelden deze regels ook voor het verkopen van drank bij activiteiten, zoals bijvoorbeeld ’s avonds bij een weekendactiviteit. Wanneer de wijn een onderdeel vormt van het avondeten, dat bij de prijs van de activiteit is inbegrepen, dan zou je officieel ook aan de regels moeten voldoen.

 

Als je deze wet letterlijk op zou volgen dan zouden een aantal verenigingsactiviteiten veranderen, of veel extra voorbereiding vergen van vrijwilligers. Aangezien het niet om grote hoeveelheden drank gaat; de prijzen die hiervoor gevraagd worden zijn om de kosten te dekken (en soms een beetje spekken van de kas); de activiteiten eenmalige zijn en het niet om openbare verkoop gaat, wordt flexibel met deze wet omgegaan. Maar houd hierbij wel de regels in het achterhoofd.

 

Wanneer wel echt sprake is van een bar ruimte in bijvoorbeeld een afdelingsgebouw waar regelmatig alcoholische drank geschonken wordt en dat openbaar toegankelijk is, moet wel strikt met deze wet omgegaan worden.

 

 

Het bereiden en verstrekken van voedsel in georganiseerd verband

 

Aan het bereiden en verstrekken van voedsel in georganiseerd verband zijn regels van de Waren Wet verbonden. Deze gelden ook voor het vrijwilligerswerk. Doel van de regels is het tegengaan van bereiding of verstrekking van ondeugdelijk voedsel dat de gezondheid in gevaar kan brengen. Om risico’s bij de bereiding van voedsel te beperken moet er volgens een systeem gewerkt worden. Je moet vastleggen bij welke temperatuur het voedsel in de koelkast bewaard wordt, hoe het bereid wordt, hoe de kookhulpmiddelen schoon gehouden worden, wat er gebeurt met het voedsel tussen bereiden en opdienen, etc. Dit protocol wordt de HACCP genoemd. Doel ervan is dat bewust naar de bereiding gekeken wordt. Er  afgesproken en vastgelegd wordt wat er gedaan wordt om risico’s in de bereiding van voedsel te voorkomen.

Deze wetgeving is vergaand. Het heeft ook betrekking op de bereiding van broodjes. Hiervoor is het van belang dat aangegeven wordt hoe ze bereid, maar ook hoe ze bewaard worden tot ze geserveerd worden.

 

Als je voor groepen kookt is het van het grootste belang dat je aandacht hebt voor de bedervelijkheid van voedsel en met name de hygiëne bij de bereiding. Raadpleeg hiervoor de Voedsel Veiligheids Checklist.

 

 

 Bron: Eerlijk over eten, www.voedingscentrum.nl

 

 

Aansprakelijkheid

 

Bij het organiseren van activiteiten moet je zorgvuldig te werk gaan. Dit heeft te maken met een verandering van cultuur. Wanneer mensen iets overkomt zijn ze sneller geneigd om te kijken of ze geleden schade bij iemand kunnen verhalen.   Het draait hierbij om aansprakelijkheid. Aan de hand van een voorbeeld wordt dit toegelicht:

 

Je hebt een wandeling door de bossen gepland waar veel mensen zich voor ingeschreven hebben, maar de dagen voordat deze tocht is, heeft het heel heftig gestormd. Wat moet je dan doen als organisator?

 

Dit is een lastige vraag waar veiligheid voor jezelf en de deelnemers in speelt. En wanneer het over veiligheid en mogelijke ongevallen gaat, dan wordt ook gelijk gesproken over aansprakelijkheid. Bij aansprakelijkheid gaat het om de vraag of iemand maatregelen had kunnen nemen om een ongeval te voorkomen.

 

In deze voorbeeldsituatie is de eerste vraag die je jezelf waarschijnlijk zal stellen is: is het verantwoord om de wandeling door te laten gaan? Is het bos wel veilig, of zijn er veel loshangende takken en is er gevaar voor omvallende bomen? Het is hierbij van belang dat je jezelf goed laat informeren. Mocht de situatie zodanig zijn dat je het op basis van de door jou ingewonnen informatie verantwoord vindt om de activiteit door te laten gaan, dan moet je mensen goed wijzen op gevaarlijke situaties en ook wijzen op hun uitrusting, zodat ze goed voorbereid op pad gaan. Door dit te doen maak je mensen bewust van de risico’s en hoe ze hier mee om kunnen gaan. Doel is het voorkomen van ongevallen.

 

Voor het geval er iets zou gebeuren zou het ideaal zijn, wanneer de organisator ervoor zorgt dat er iemand met EHBO kennis aanwezig is. De aanwezigheid van EHBO-materiaal is de meest minimale voorzorgsmaatregel, die je kunt nemen. Over het algemeen gebeurt dit ook bij de wandelactiviteiten die binnen het Nivon georganiseerd worden. Vaak gaat hier ook een mobiele telefoon mee, zodat mocht er iets gebeuren direct een hulpdienst gealarmeerd kan worden.  

 

 

 

Verzekering

 

Het Nivon heeft verschillende verzekeringen afgesloten voor de actieve leden die zich inzetten voor de vereniging. Dit zijn ondermeer een aansprakelijkheidsverzekering en een collectieve ongevallen verzekering. Dit zijn gangbare en goede verzekeringen voor een vrijwilligersorganisatie. Meer specifieke informatie hierover kun je lezen in het artikel ‘Hoe zijn de actieve leden verzekerd?’ 

 

Aansprakelijkheid speelt ook een belangrijke rol bij verzekeringen. Hier is het echter de jurisprudentie die bepaalt in hoeverre het Nivon (of iemand) aansprakelijk gesteld kan worden voor schade.

 

Het kan voorkomen dat tijdens een activiteit, of een verblijf op een huis iets gebeurt met een deelnemer of gast. Deze kan zeggen dat de organisator of gastheer/-vrouw persoonlijk aansprakelijk is. Dit is zelden of nooit het geval. Allereerst is het Nivon aansprakelijk, omdat de vrijwilliger die aangesproken wordt actief is voor het Nivon. Maar het is nooit zeker of het Nivon werkelijk aansprakelijk is. Het is dus niet slim om in al dit soort gevallen directe uitspraken te doen over wie waarvoor aansprakelijk is. De situatie ligt vaak gecompliceerder dan je denkt. Het is in een dergelijke situaties wel goed om je medeleven te  tonen en te erkennen dat het vervelend is wat er gebeurd is en dat het voorval gemeld wordt. De persoon die iets overkomen is, zou, als hij wil, een claim in kunnen dienen bij het Nivon. Of dit gehonoreerd wordt kan echter niet gegarandeerd worden. Dit is afhankelijk van de aansprakelijkheid zoals de verzekeraar dit beoordeelt.

   

 

Mensen moeten zich veilig voelen: gedragscode seksuele intimidatie

 

De Arbo wetgeving stelt dat je als (vrijwilligers)organisatie zorg moet dragen voor het welzijn van je werknemers (vrijwilligers). Dit houdt in dat mensen zich veilig moeten voelen op hun werkplek. De locatie moet veilig zijn in bouwkundige staat, maar mensen moeten zich ook veilig voelen bij de mensen met wie ze werken, en/of verblijven. Dit laatste lijkt vanzelf sprekend, maar dat is het, ook binnen het Nivon, niet.

 

Sexueel misbruik komt vaker voor dan je denkt. In de meeste gevallen wordt misbruik of seksuele intimidatie verzwegen of stil gehouden. Dit is geen goede zaak. Situaties veranderen hierdoor niet of nauwelijks.

 

Binnen het Nivon is in april 2005 de gedragscode seksuele intimidatie vastgesteld. De gedragsregels die hierin beschreven staan zijn de richtlijnen voor actieve leden waarmee seksuele intimidatie kan worden voorkomen. Tegelijk vormen ze een toetssteen aan de hand waarvan het gedrag van actieve leden, maar ook anderen beoordeeld kan worden.

 

Het is belangrijk dat de gedragscode zo breed mogelijk binnen de vereniging bekend is. Het kan weliswaar tot discussie leiden, maar dit is juist goed. Hierdoor wordt het onderwerp seksuele intimidatie bespreekbaar. De gevoeligheid van het onderwerp moet echter niet vergeten worden, ook al is het onderwerp bespreekbaar.

 

Mochten er vermoedens zijn van seksuele intimidatie binnen een geleding, dan is het zeer belangrijk om het vermoeden serieus te nemen, maar niet zelf te gaan dokteren! Afhankelijk van de situatie scheid je eventueel de betrokken personen/partijen. Het belangrijkste dat je moet doen is contact opnemen met de vertrouwenspersoon seksuele intimidatie op het landelijk bureau José de Jong (in overleg met het slachtoffer). Ook bij een vermoeden of vragen kun je contact met haar opnemen. Zij weet hoe te handelen, daarnaast is het verplicht om een dergelijke situatie te melden.

 

Je bent in alle gevallen tot geheimhouding naar anderen verplicht. Het bekend worden van vermoedens die niet op de waarheid berusten leveren altijd veel schade op bij de betrokkenen.

 

De gedragscode moet nageleefd worden, maar het is niet de bedoeling dat het tot ‘spastisch’ gedrag leidt. In de gedragscode zijn enkele tips opgenomen om de gedragsregels werkbaarder te maken. Het is altijd goed om hier met het eigen bestuur/ werkgroep ook eens naar te kijken en het hier over te hebben.

 

Verantwoording

 

Dit artikel bevat informatie van de Nivonzaterdag over wet en regelgeving welke gehouden is op zaterdag 18 maart <st1:metricconverter productid="2006 in" w:st="on">2006 in</st1:metricconverter> de Amershof te Amersfoort.

Tijdens deze zaterdag is een bijdrage geleverd door de volgende personen:

Ronald Hetem, Movisie, deskundige op het gebied van Arbo en verzekeringe voor vrijwilligersorganisaties

Tabe Rozema,  Arbo-adviseur van het Nivon, veiligheidskundige

Jan Lodewijk van den Berg, ING verzekeringen

Lei Muys, Decent Group, cursusleider BHV cursussen Natuurvriendenhuizen

Christa Klamer, Stafmedewerker van het Nivon, vertrouwenspersoon in 2006

 

Tevens informatie gebruikt uit Risico Inventarisaties en Evaluaties van de huizen en de terreinen, opgesteld door Tabe Rozema tussen 2001 en 2006.

 

Op www.vrijwilligerswerk.nl staat bij de kennisdossiers gerichte informatie over wet en regelgeving inclusief verwijzingen naar sites met meer informatie over het betreffende onderwerp.

 

Op www.veiligheid.nl vindt je tips wat gevaarlijke situaties zouden kunnen zijn en wat je hiertegen zou kunnen doen.